Również w innych krajach tworzone były systemy wskazówek fenologicznych wspomagające wzrokowy odbiór mowy. W 1903 roku w Danii pojawił się Mund- Hand System opracowany przez Forhchammera (1861-1938)4, w 1968 roku w Niemczech Schutle zaproponował Phonemathisch Manual System5, w latach siedemdziesiątych w Belgii Wotus opracował Alfabet Kinemów Towarzyszących. Jednak przełomowym momentem w historii systemów manualnych wskazówek fonologicznych stało się opracowanie w połowie lat sześćdziesiątych przez amerykańskiego matematyka i nauczyciela głuchych, Orina Cornetta systemu, nazwanego przez jego twórcę cued- speach tzn. mowa wskazywana. Doświadczenia amerykańskie były podstawą do kolejnych opracowań i adaptacji do innych języków. W ciągu następnych 20 lat system ten został adaptowany do kilkudziesięciu języków i jest stosowany w wielu szkołach na świecie.6
W 1984 powstał także polski system manualnych wskazówek fonologicznych wzorowany również na cued- speach i nazywany przez jego autorkę, panią Krakowiak fonogestami. Ze względu na specyfikę języka polskiego fonogesty znacznie odbiegają od swego amerykańskiego pierwowzoru, jak i adaptacji do innych języków, stanowiąc twórcze dzieło polskiej myśli naukowej.
Fonogesty charakteryzują się:
ścisłym powiązaniem z artykulacją, pozwalając na precyzyjną identyfikację artykułowanych lub wymawianych jednocześnie głosek,
przekazywaniem sylabowym,
korelacją z mową (a nie jak w przypadku daktylografii z pismem)
Ponieważ fonogesty nie są jednoznaczne, system ten nie może istnieć samodzielnie, a jedynie z wyraźną artykulacją. W systemie fonogestów każdy umowny układ palców ręki w określonym położeniu względem twarzy przy równoczesnej artykulacji oznacza sylabę (zgłoskę), zazwyczaj składającą się z 2 głosek, co odpowiada naturalnemu rytmowi wypowiedzi słownej. Dzięki temu otrzymuje się pełną harmonizację z mówieniem i uwzględnia rytmiczną segmentację ciągu mowy, co powoduje łatwiejszą synchronizację fonogestów z artykulacją. Z fonogestami można więc mówić w naturalnym tempie, podkreślając sylaby i zachowując inne cechy ekspresji słownej. Zjawisko to w szczególny sposób wyróżnia ten system od innych, a w szczególności od alfabetu palcowego, w którym jednemu daktylogramowi odpowiada jedna- nawet nie głoska, a litera.
System fonogestów zawiera 8 układów palców odpowiadających 8 grupom spółgłosek. Ustawienie w jednym z czterech wybranych położeń w pobliżu twarzy oznaczają sylabę, w której pierwszą głoską jest spółgłoska, a drugą samogłoska. Takich wariacji jest kilka.
Fonogesty nie mają nic wspólnego z językiem migowym ani alfabetem palcowym, poza manualną formą przekazu. Nie przekazują one bowiem treści wypowiedzi i same w sobie nie są jednoznaczne. Nabierają one znaczenia tylko wówczas gdy posługujemy się nimi wraz z artykulacją, pomagając identyfikować elementy mowy. Dzięki temu fonogesty pozwalają niesłyszącemu dziecku poznać język ojczysty taki sam, jakim posługują się osoby słyszące w jego bezpośrednim otoczeniu. Fonogesty mogą mieć wpływ na rozwijanie aktywności językowej i komunikacyjnej tylko wówczas, jeśli pozna je otoczenie osoby niesłyszącej.
Interesującą propozycja jest łączenie fonogestów z klasycznym językiem migowym w procesie wychowania dwujęzycznego. Dzięki fonogestom w procesie nauczania języka ojczystego jako drugiego języka, można precyzyjnie rozdzielić dwa systemy , jakimi są język ojczysty i klasyczny język migowy, unikając szkodliwego dla każdego z tych języków zjawiska interferencji.7 Dzięki temu oba języki mogą być opanowane poprawnie.
Fonogesty mogą również współdziałać z językiem miganym., tworząc kompletny i spójny, wielokanałowy system przekazu języka polskiego. Próby w tym zakresie prowadzone są od 1994 roku przez Jadwigę Sękowską w Ośrodku Szkolno- wychowawczym dla Dzieci Głuchych i Niedosłyszących w Lublinie8, a pierwsze efekty wskazują na możliwość osiągnięcia tą drogą efektywnego wychowania dwujęzykowego niesłyszących dzieci, dla których będzie dostępny zarówno język migowy, jak język polski.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz